Kursy Business English on-line

W oparciu o analizę charakterystyki i potrzeb procesów nauczania i uczenia się w małych i średnich przedsiębiorstwach, niniejszy artykuł proponuje wprowadzenie podstawowych zmian w celu wykorzystania e-learningu w MŚP jako narzędzia do szerzenia wiedzy.
Postawa poszczególnych menadżerów jest z pewnością najważniejszym czynnikiem wpływającym na rozwój technik informacyjno-komunikacyjnych i ich zastosowanie w kształceniu w MŚP. Menadżerowie są z zasady pragmatyczni w swoich dążeniach i wolą prowadzić praktyczne szkolenia niż stosować naukowe metody szacowania potrzeb. Jednocześnie wiele małych i średnich przedsiębiorstw nie dysponuje profesjonalną kadrą szkoleniową.

Wiele MŚP pragnie zerwać ze zinstytucjonalizowanymi formami kształcenia. Pomimo tendencji istniejącej w instytucjach zajmujących się kształceniem i szkoleniem zawodowym w kierunku bardziej elastycznych form nauczania, na ogół nie są one nadal w stanie sprostać potrzebom małych i średnich przedsiębiorstw w tym zakresie. Menadżerowie często poszukują takich rodzajów szkolenia, które są nie tylko „just-in-time”, czyli dostępne „dokładnie o czasie”, ale  nawet  „absolutely-last-minute”, czyli dostępne „w ostatniej chwili”. Aby spełnić te warunki, potrzebne są elastyczne materiały szkoleniowe i elastyczne metody ich udostępniania. Niestety, aktualne technologie i procesy opracowywania i dostarczania materiałów są ciągle problematyczne.

Małe i średnie przedsiębiorstwa muszą także oszczędzać środki finansowe - wiele z nich nie może pozwolić sobie na finansowanie szkolenia bezpośredniego. Dlatego e-learning jest postrzegany przez MŚP jako możliwość taniego i efektywnego szkolenia „w ostatniej chwili”, czyli dokładnie wtedy, gdy jest ono potrzebne i możliwe. Jednak szkolenie drogą elektroniczną nie jest pozbawione problemów (patrz poniżej).

Przeprowadzono wiele badań, które wykazały, że poparcie wśród menadżerów dla stosowania e-learningu jest wciąż niewielkie. Zaskakujący jest także fakt, że niewiele małych i średnich przedsiębiorstw i ich menadżerów wspiera rozwój e-learningu w ich własnych przedsiębiorstwach. Wydaje się, iż nie istnieje żaden naturalny punkt wsparcia dla menadżerów i że e-learning nie jest najważniejszym tematem dla wielu agencji i sieci wspierających rozwój małych i średnich przedsiębiorstw.

Oszczędność : e-learning nie powinien być traktowany jako tanie rozwiązanie

Kwestia tego, kto pokrywa koszty jest chyba najważniejszym i najbardziej złożonym problemem w rozwoju e-learningu dla małych i średnich przedsiębiorstw. Do tej pory, e-learning był propagowany jako tania lub oszczędna odpowiedź na zadania polityki edukacyjnej co do stwarzania możliwości i promowania uczenia się przez całe życie, czyli kształcenia ustawicznego, w ramach MŚP. Niemniej większość badaczy i wielu konsultantów uważa, że e-learning nie może być traktowany jako tanie rozwiązanie. Być może w przyszłości wykorzystanie e-learningu okaże się rentowne, ale nie jest to pewne. Zastosowanie e-learningu musi być uzasadnione jego własnościami, takimi jak umożliwienie kształcenia ustawicznego, czy otwarcie nowych obszarów i dróg dla nauczania i  uczenia się.

Materiały edukacyjne: brak materiałów multimedialnych

Dostęp do materiałów edukacyjnych jest najważniejszym problemem w rozwoju i wprowadzeniu e-learningu w małych i średnich przedsiębiorstwach. W Europie brakuje edukacyjnych kursów multimedialnych, które powinny być zapewniane przez instytucje edukacyjne i związane z nimi ośrodki zawodowe i przemysłowe, wydawnictwa oraz sektory zajmujące się oprogramowaniem edukacyjnym.

Materiały szkoleniowe i programy są przeznaczone zazwyczaj dla personelu technicznego - dotyczą głównie korzystania ze standartowych pakietów oprogramowania komputerowego, oraz dla menadżerów i działalności menadżerskiej, takiej jak marketing lub nauka języków obcych. Poza tą tematyką,  zaopatrzenie w materiały szkoleniowe jest bardzo ograniczone. Tak więc dostępne materiały są w większości przeznaczone dla pracowników technicznych i związanych ze strefą zarządzania, a więc dla pracowników umysłowych.  

W Europie problem ten jest pogłębiony przez różnorodność językową.  e-Learning pojawił się w Europie w środowisku uniwersyteckim i większość materiałów szkoleniowych powstała w języku angielskim.  Natomiast duża część osób prowadzących lub odbywających szkolenia zawodowe (oraz osób prowadzących lub odbywających szkolenia w małych i średnich przedsiębiorstwach) potrzebuje materiałów opracowanych w ich własnych językach. Debata na temat problemu globalizacji i regionalizacji jeżeli chodzi o oprogramowanie i materiały szkoleniowe stale się toczy. Przy tym, tłumaczenie materiałów szkoleniowych na różne języki nie jest prostym zadaniem, ponieważ wymaga znacznych transformacji kulturowych.   

Technologia i standardy: umożliwienie uczącym się tworzenia ich własnych materiałów szkoleniowych

Ustanowienie i przyjęcie wspólnych standardów oznaczałoby, że materiały szkoleniowe i systemy edukacyjne mogłyby być wprowadzane w życie na szerszą skalę i, co za tym idzie, ich wykorzystanie byłoby bardziej zrównoważone. Wspólne standardy umożliwiłyby i ułatwiły opracowywanie materiałów szkoleniowych w ramach poszczególnych przedsiębiorstw lub grup skupiających większą liczbę przedsiębiorstw.

Uczniowie mogliby tworzyć ich własne materiały szkoleniowe, będące wynikiem ich działalności zawodowej i własnych przedsięwzięć. Podstawową rolą uczenia się przy pomocy komputera, nie byłoby dostarczanie gotowych materiałów, ale umożliwianie przetwarzania i komunikowania zdobytej wiedzy.
Komputer lub obszar kształcenia opartego na technologiach informacyjno- komunikacyjnych byłyby podstawowym narzędziem w procesie tworzenia i przetwarzania wiedzy. Ogromną zaletą takiego podejścia jest to, że pozwala ono na odzwierciedlanie i propagowanie różnych kontekstów, w jakich odbywa się proces uczenia w małych i średnich przedsiębiorstwach.

Chociaż pierwsze platformy edukacyjne powstawały i były utrzymywane na poziomie lokalnym, ostatnio obserwuje się tendencję do tworzenia przez prywatne firmy wyspecjalizowane w kształceniu drogą elektroniczną,  bardziej złożonych i zaawansowanych technicznie platform edukacyjnych.  Na ogół jednak, platformy te nie są dostosowane do potrzeb  małych i średnich przedsiębiorstw.

Aby technologie i systemy nauczania były efektywne i możliwe do wykorzystania w MŚP, muszą stanowić część szerszych sieci mających na celu rozwój i szerzenie wiedzy. Bardzo ważne jest, aby utrzymywano powstające dla e-learningu standardy, w celu umożliwienia szerszego wykorzystania materiałów szkoleniowych, czyli ich interoperatywności, rozłożenia kosztów i wysiłku ich opracowywania oraz ułatwienia ich regionalizacji.

Nowe wzorce

Prawdziwym wyzwaniem jest odstąpienie od dotychczasowych wzorców procesów kształcenia i kształcenia drogą elektroniczną, czyli e-learningu.

Jednym z nowych wzorców, które należy stworzyć powinna być koncepcja wiedzy nieformalnej (lub taktycznej) w przeciwieństwie do wiedzy formalnej. Do tej pory e-learning był skoncentrowany na formalnych formach kształcenia i odtwarzaniu tradycyjnych kursów szkoleniowych poprzez techniki cyfrowe. Niemniej wiele badań wskazuje, że przynajmniej jeżeli chodzi o prace kwalifikowane, to właśnie wiedza taktyczna jest o wiele ważniejsza dla małych i średnich przedsiębiorstw. Problem polega na tym, w jaki sposób systemy i modele kształcenia droga elektroniczną mogą  być wykorzystywane w stymulowaniu rozwoju wiedzy taktycznej i nieformalnej.

Drugim zagadnieniem jest różnica istniejąca pomiędzy tendencją dominującą w ramach e-learningu do kształcenia indywidualnego i bardziej społeczną naturą kształcenia tradycyjnego. Wymiar społeczny jest bez wątpienia jednym z ważnych czynników motywujących i stymulujących proces uczenia się u wielu osób, a pozytywne środowisko społeczne może w dużym stopniu poprawić efektywność uczenia się i rozszerzyć skalę wykorzystywanych metodologii.
 
Po trzecie, jeżeli dzielenie się istniejącą wiedzą i tworzenie nowej wiedzy są podstawą w przyszłym rozwoju małych i  średnich przedsiębiorstw i jeżeli e-learning, czy szerzej ujmując, wykorzystanie środków elektronicznych w kształceniu jest drogą do osiągnięcia tego celu, to musimy przyjrzeć się bliżej specyfice interakcji zachodzących w e- learningu i opracować nowe procesy i rozwiązania. W tym celu musimy ukierunkować nasze działania w stronę nowego wzorca nauczania ustawicznego, opartego na zastosowaniu nowych zasad pracy.
 
Czwartym, ale najbardziej podstawowym zagadnieniem, jest kwestia zdefiniowania problemu, jaki ma być rozwiązany przez zastosowanie e-learningu. Czy e-learning rzeczywiście może przynieść korzyści dla małych i średnich przedsiębiorstw przy obecnym stanie rozwoju technicznego i pedagogicznego? Z pewnością MŚP korzystają z technologii informacyjno-komunikacyjnych przy zdobywaniu informacji, ale korzystanie z tych technologii jest dla nich jeszcze czymś zupełnie innym niż wykorzystanie i rzeczywiste zastosowanie kursów e-learningu. Niektóre przedsiębiorstwa wiedzą, że e-learning jest im potrzebny, ale nie koniecznie wiedzą dlaczego. W wielu przypadkach kierują się potrzebą zastosowania nowych technologii informacyjnych, ale brak powiązania tych technologii z e-learningiem utrudnia postęp.
 
Istnieje także oddzielny problem, polegający na tym, w jaki sposób przekonać samych pracowników, nie tylko ich pracodawców lub szefów, do stosowania nowych technologii w procesie uczenia się i pogodzić indywidualne potrzeby kształcenia z potrzebami zespołowymi w tym zakresie. Innymi słowy, w jaki sposób możemy rozwiązać paradoks polegający na osiągnięciu jednocześnie przyjemności, wykonalności i korzyści?

Możliwe rozwiązania

1. Wspieranie kultury uczenia się

Najważniejszym problemem jest szerzenie kultury kształcenia i uczenia się w małych i średnich przedsiębiorstwach. Oznacza to podejmowanie działań mających na celu zaangażowanie większej ilości inwestorów i samych MŚP. Jest to strategia długoterminowa, ale bez niej żadne inne inicjatywy bezpośredniego wspierania e-learningu nie mogą odnieść sukcesu.

2. Mobilizacja menadżerów z sektora MŚP

Niezwykle ważną częścią takiego podejścia jest mobilizacja menadżerów małych i średnich przedsiębiorstw poprzez rozwój i wspieranie sieci branżowych, regionalnych i regionalnych sieci kształcenia.

3. Rozwój struktury organizacyjnej

e-Learning nie powinien być traktowany jako cel sam w sobie. W rzeczywistości aktualne podejście do kształcenia i szkolenia może być uważane za nieużyteczne, szczególnie biorąc pod uwagę jak niejasne i rozproszone są wszystkie prace na temat ustawicznego kształcenia. W przeciwieństwie do tej sytuacji, e-learning musi zostać ujęty w kontekście rozwoju organizacyjnego, który oznaczał będzie także zwiększenie wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw we wprowadzaniu nowych form organizacji pracy i nowych technologii w miejscach pracy.

4. Tworzenie sieci jako nowy wzorzec rozwoju

Nowym wzorcem rozwoju powinno być tworzenie sieci. Aktualnie, twórcy polityk i planów, nadal podchodzą do kształcenia i szkolenia w sposób typowy dla „ery przemysłowej”. W tym podejściu kształcenie przez całe życie jest postrzegane jedynie jako „więcej tego samego dla większej ilości ludzi”.

5. Rozwój zróżnicowanego podejścia

Nowe podejście powinno być bardziej zróżnicowane pod względem kulturowym - ten sam wymiar nie zawsze jest dobry dla wszystkich. Bardziej potrzebne jest właściwe rozpoznanie zróżnicowanych potrzeb różnych sektorów i regionów, niż globalne podejście do wprowadzania e-learningu w małych i średnich przedsiębiorstwach

6. Identyfikacja czynników wywołujących zmiany

Bardzo ważnym zadaniem jest określenie poszczególnych czynników działających katalizująco w procesach wprowadzanych zmian, mających na celu stymulację kultury uczenia się. Czynniki te zmieniają się w zależności od branży i regionu. Zmieniają się także w czasie. Po rozpoznaniu tych czynników, potrzebne są struktury, które poprzez natychmiastowe i krótkoterminowe akcje pozwolą na wykorzystanie powstających okazji.

7. Polityki wspierające

Twórcy lokalnej, krajowej a także europejskiej polityki edukacyjnej mogą podejmować wiele różnych działań w celu wspierania wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w kształceniu i szkoleniu.

Korzystna byłaby zmiana aktualnych polityk w kierunku wspierania większej ilości małych projektów opartych na wspólnych doświadczeniach i realizacji tych projektów w sposób bardziej intensywny i w krótszym okresie czasu. Projekty te powinny koncentrować się raczej na nauczaniu w oparciu o praktykę, a nie na opracowywaniu kursów nauczania na odległość lub tworzeniu wirtualnych sal lekcyjnych. Powinny poszukiwać sposobów rozwijania i wykorzystywania nieformalnych procesów nauczania. Zamiast poszukiwać zewnętrznych źródeł materiałów dydaktycznych, czy osób lub placówek szkoleniowych, które opracowywałyby programy dydaktyczne, powinny przedstawiać samych pracowników małych i średnich przedsiębiorstw jako dostawców i dystrybutorów wiedzy. Rozwój konkurencyjności MŚP opiera się na wiedzy, kwalifikacjach i właściwej postawie ich pracowników.

Na poziomie europejskim, tego rodzaju międzyregionalne sieci i projekty mogą być wyjątkowo pożyteczne. Podobnie, projekty mające na celu wspieranie grup przedsiębiorstw zawierają ogromny potencjał rozwojowy.

Badania naukowe

Badania naukowe mają również wielkie znaczenie. W przyszłości konieczne będzie przeprowadzenie badań na temat, sposobu w jaki, menadżerowie i pracownicy małych i średnich przedsiębiorstw wykorzystują technologie informacyjno-komunikacyjne w ich codziennej pracy. Wyniki takich badań będą mogły być wykorzystane jako podstawa do rozwijania odpowiednich warunków i zastosowań dla e-learningu. Konieczne jest także stworzenie wzorca ciągłego przepływu informacji z e-learningu do zarządzania wiedzą i rozpoczęcie badań nad samą wiedzą. Poza tym, potrzebujemy także więcej badań na temat sieci społecznych i MŚP oraz ich wpływu na wspólne tworzenie i dzielenie się wiedzą, postęp i kształcenie.

Nowe formy badań naukowych, na przykład „badania towarzyszące”, które realizowane są równolegle do prowadzonej działalności rozwojowej, mogą umożliwić złagodzenie istniejących rozbieżności pomiędzy badaniami naukowymi i praktyką oraz pomiędzy naukowcami i praktykami.

Autor
Graham Attwell, Director, Pontydysgu